Wanneer je vecht tegen kanker, is voeding niet zomaar een dagelijkse routine, maar een cruciaal onderdeel van je behandeling(en) en herstel. Toch krijgen veel patiënten te maken met ondervoeding, wat onaangename effecten teweeg kan brengen. Door op tijd in te grijpen kun je je lichaam ondersteunen tijdens de verschillende therapieën.
Ondervoeding bij kanker komt frequent voor
Ondervoeding komt bij patiënten met kanker regelmatig voor en kan verschillende oorzaken hebben, zoals een verminderde eetlust, pijn bij het eten of veranderingen in smaakbeleving.
Stefan Gijssels, voorzitter van het Patient Expert Center, kreeg in 2015 de diagnose darmkanker. In de onderstaande video deelt hij zijn ervaringen met voeding tijdens zijn behandeling en herstel. Hij onderstreept daarbij het belang van duidelijke en toegankelijke informatie over voeding voor patiënten.
Wat ondervoeding doet met je lichaam en mentale gezondheid
Ondervoeding kan een invloed hebben op zowel je lichaam als je mentaal welbevinden. Hieronder vind je de meest voorkomende effecten:
| Fysieke effecten | Psychische effecten |
|---|---|
Je spierkracht kan afnemen, maar met de juiste voeding en beweging kun je dit ondersteunen | Je mentale weerbaarheid kan tijdelijk verminderen, waardoor je extra mild voor jezelf mag zijn |
Je kunt je wat vermoeider voelen, wat een signaal is dat je lichaam extra zorg nodig heeft | Je kunt je af en toe wat somberder voelen |
Je afweersysteem kan extra aandacht gebruiken om optimaal te blijven functioneren | Je enthousiasme voor activiteiten kan tijdelijk wat minder zijn |
Je lichaam heeft mogelijk wat meer tijd nodig voor herstel, wat vraagt om geduld en zelfzorg | Momenten zoals eten en wegen kunnen als een uitdaging voelen |
De invloed van ondervoeding op het verloop van je kankerbehandeling(en)
Als je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, kunnen je behandelingen net iets zwaarder aanvoelen en kan je gevoeliger zijn voor bijwerkingen. Ook heeft je lichaam wat meer tijd nodig om te herstellen. Wondjes helen bijvoorbeeld minder snel en het duurt langer voordat je je weer fit voelt. Gelukkig kun je je lichaam hier zelf goed bij helpen. Door goed en voldoende te eten, geef je je lichaam de kracht die het nodig heeft voor een vlotter herstel.
Aarzel niet om dit te bespreken met je arts of diëtist.
Ondervoeding kan het herstel na je behandeling(en) beïnvloeden
Na je behandeling(en) heeft je lichaam niet alleen tijd nodig om goed te herstellen, maar ook voldoende bouwstenen. Als er een tekort is aan die bouwstenen, kan dit het herstel vertragen:
- Wondgenezing gaat trager bij eiwit- en calorietekort;
- Herstel van orgaanfunctie (bijvoorbeeld hart, lever, darm) verloopt moeizamer, met meer vermoeidheid en kortademigheid.
Waarom komt ondervoeding zo vaak voor en wat kun je ertegen doen?
Ondervoeding wordt nog vaak gemist door zowel patiënten als zorgverleners. Dat komt doordat de focus vooral ligt op de juiste diagnose en gepaste behandeling, en op het al dan niet behalen van het gewenste resultaat. Vragen over voeding worden vaak onvoldoende gesteld door patiënten, bijvoorbeeld omdat het effect van gewichtsverlies wordt onderschat.
Blijf alert en laat je vanaf het begin goed ondersteunen:
- Laat je tijdens en na je behandeling herhaaldelijk screenen (BMI, gewichtsverlies, eetlust).
- Vraag tijdig een oncologisch diëtist mee te kijken.
- Eet eiwit- en energierijk. Focus op kleine, frequente maaltijden, verrijkt met olie, kaas of andere ingrediënten. Hier vind je alvast wat inspiratie.
- Behandel symptomen zoals misselijkheid, pijn, smaak- en slikproblemen met je zorgteam.
- Overweeg samen met je zorgteam of drinkvoeding of sondevoeding is aangewezen.
- Beweeg licht tot matig om spiermassa te behouden (in overleg met je arts/fysiotherapeut).
- Betrek naasten: deze hele situatie is niet jouw schuld, en je hoeft het niet alleen te doen.
Start vroeg met letten op je voeding en vraag professionele hulp. Wil je meer weten over wat je kan doen tegen ondervoeding? Lees er hier meer over.
Ben je als mantelzorger bezorgd om ondervoeding?
Als mantelzorger is het heel begrijpelijk dat je bezorgd bent wanneer je naaste niet meer goed eet, maar weet dat jouw steun een wereld van verschil maakt. In plaats van de nadruk te leggen op de hoeveelheid die 'moet' worden gegeten en te veranderen in 'maaltijdpolitie', kun je helpen door rust en keuze te bieden tijdens de eetmomenten. Hou eetmomenten vooral fijn en gezellig.
Door samen te kijken naar kleine, energierijke hapjes op momenten dat je naaste zich goed voelt, neem je de druk weg en draag je op een positieve manier bij aan het behoud van hun kracht en levenskwaliteit. Als mantelzorger kan je soms het gevoel hebben dat je er alleen voor staat, maar dat hoeft niet zo te zijn. Neem contact op met een oncologisch diëtist of ga mee op consultatie naar de arts en leg je bezorgdheden op tafel. Samen kunnen jullie een persoonlijk plan van aanpak opmaken.
CONCLUSIE: Door ondervoeding tijdig te herkennen en gerichte voedingszorg te bieden, kan de tolerantie voor behandelingen worden ondersteund en het herstel bevorderd. Je staat er niet alleen voor.
